Ramai Tidak Sedar Mereka Berisiko
Kolesterol tinggi sering dikaitkan dengan individu yang gemuk atau warga emas. Namun, hakikatnya sesiapa sahaja boleh mengalami kolesterol tinggi, termasuk golongan muda yang kelihatan sihat.
Lebih membimbangkan, kolesterol tinggi biasanya tidak menunjukkan gejala pada peringkat awal. Oleh sebab itu, memahami faktor risiko adalah langkah pertama untuk mencegah penyakit jantung dan strok. [cdc.gov], [who.int]
Apakah Yang Menyebabkan Kolesterol Tinggi?
Kolesterol tinggi berlaku apabila terdapat terlalu banyak kolesterol LDL ("kolesterol jahat") dalam darah. Lama-kelamaan, LDL boleh terkumpul di dinding salur darah dan membentuk plak yang menyempitkan aliran darah ke jantung dan otak. [heart.org], [heart.org]
Terdapat beberapa faktor yang boleh meningkatkan risiko seseorang mengalami kolesterol tinggi.
1. Pemakanan Tinggi Lemak Tepu dan Lemak Trans
Apa yang anda makan memainkan peranan besar terhadap tahap kolesterol.
Pengambilan makanan yang tinggi lemak tepu dan lemak trans boleh meningkatkan tahap LDL dalam darah. Antara makanan yang sering menyumbang kepada masalah ini termasuk:
- Makanan segera
- Makanan bergoreng
- Daging berlemak
- Produk tenusu penuh krim
- Kek, pastri dan makanan diproses
Di Malaysia, budaya makan di luar yang kerap dan pilihan makanan yang tinggi lemak boleh menyumbang kepada peningkatan risiko kolesterol tinggi. [heart.org], [cdc.gov]
Apa Yang Boleh Dilakukan?
Pilih lebih banyak:
- Sayur-sayuran
- Buah-buahan
- Bijirin penuh
- Ikan
- Kekacang
Pemakanan yang seimbang membantu mengawal kolesterol dan kesihatan jantung secara keseluruhan. [heart.org], [heart.org]
2. Kurang Aktiviti Fizikal
Gaya hidup yang tidak aktif boleh menyebabkan peningkatan kolesterol LDL dan penurunan kolesterol HDL ("kolesterol baik").
Ramai rakyat Malaysia menghabiskan sebahagian besar masa mereka duduk di pejabat, memandu atau menggunakan peranti elektronik. Kurangnya aktiviti fizikal boleh meningkatkan risiko obesiti serta penyakit kardiovaskular. [who.int], [droracle.ai]
Apa Yang Boleh Dilakukan?
Sasarkan sekurang-kurangnya:
- 150 minit aktiviti fizikal sederhana setiap minggu
- Berjalan kaki lebih kerap
- Menggunakan tangga berbanding lif
- Melakukan senaman ringan secara konsisten
3. Berat Badan Berlebihan atau Obesiti
Lebihan berat badan boleh mengganggu cara badan memproses lemak dan kolesterol.
Individu yang mempunyai indeks jisim badan (BMI) tinggi biasanya lebih cenderung mengalami:
- Kolesterol LDL tinggi
- Trigliserida tinggi
- HDL rendah
Gabungan faktor ini meningkatkan risiko penyakit jantung dan strok. [who.int], [world-hear...ration.org]
Walaupun penurunan berat badan yang kecil, sekitar 5 hingga 10% daripada berat badan asal, boleh memberikan manfaat kepada profil kolesterol seseorang. [droracle.ai], [heart.org]
4. Sejarah Keluarga
Kadangkala kolesterol tinggi bukan semata-mata berpunca daripada gaya hidup.
Sesetengah individu mewarisi keadaan yang dikenali sebagai Familial Hypercholesterolemia (FH), iaitu gangguan genetik yang menyebabkan tahap kolesterol LDL sangat tinggi sejak usia muda. [heart.org], [malaysianheart.org]
Anda mungkin mempunyai risiko lebih tinggi jika:
- Ibu atau bapa mempunyai kolesterol tinggi
- Ahli keluarga mengalami serangan jantung pada usia muda
- Terdapat sejarah penyakit jantung dalam keluarga
Jika anda mempunyai sejarah keluarga sedemikian, pemeriksaan kolesterol secara berkala amat digalakkan. [malaysianheart.org], [heart.org]
5. Diabetes
Pesakit diabetes mempunyai risiko yang lebih tinggi untuk mengalami gangguan profil lipid.
Paras gula darah yang tidak terkawal boleh menyebabkan peningkatan LDL dan trigliserida serta penurunan HDL. Keadaan ini meningkatkan risiko komplikasi kardiovaskular dengan ketara. [who.int], [droracle.ai]
Oleh itu, pesakit diabetes biasanya memerlukan pemantauan kolesterol yang lebih kerap berbanding individu lain. [malaysianheart.org], [droracle.ai]
6. Merokok
Ramai yang mengetahui bahawa merokok merosakkan paru-paru, tetapi tidak ramai yang sedar bahawa ia juga memberi kesan negatif kepada kolesterol.
Merokok boleh:
- Menurunkan HDL ("kolesterol baik")
- Merosakkan salur darah
- Mempercepatkan pembentukan plak dalam arteri
Gabungan merokok dan kolesterol tinggi menjadikan risiko serangan jantung jauh lebih tinggi. [world-hear...ration.org], [who.int]
7. Umur dan Jantina
Risiko kolesterol tinggi meningkat dengan pertambahan usia.
Lelaki secara amnya mempunyai risiko lebih awal, manakala wanita mengalami peningkatan risiko selepas menopaus akibat perubahan hormon yang mempengaruhi metabolisme kolesterol. [world-hear...ration.org], [malaysianheart.org]
Walau bagaimanapun, golongan muda juga tidak terkecuali, terutama jika mereka mempunyai sejarah keluarga atau gaya hidup yang tidak sihat. [heart.org], [cdc.gov]
Adakah Anda Perlu Membuat Pemeriksaan Kolesterol?
Anda digalakkan menjalani pemeriksaan jika:
✅ Berumur 30 tahun ke atas
✅ Mempunyai diabetes atau tekanan darah tinggi
✅ Berat badan berlebihan
✅ Merokok
✅ Mempunyai sejarah keluarga penyakit jantung atau kolesterol tinggi
✅ Jarang melakukan aktiviti fizikal
Pemeriksaan darah yang mudah boleh membantu mengesan masalah lebih awal sebelum komplikasi berlaku. [cdc.gov], [malaysianheart.org]
Kesimpulan
Kolesterol tinggi bukan disebabkan oleh satu faktor sahaja. Ia biasanya berpunca daripada gabungan gaya hidup, keadaan kesihatan dan faktor genetik. Berita baiknya, kebanyakan faktor risiko boleh dikawal melalui perubahan tabiat harian dan pemeriksaan kesihatan yang berkala.
Semakin awal anda mengenal pasti faktor risiko, semakin besar peluang untuk mencegah penyakit jantung, strok dan komplikasi kesihatan yang serius pada masa hadapan.
Rujukan Perubatan
- Clinical Practice Guidelines: Management of Dyslipidaemia 2023 (6th Edition), Malaysia. [malaysianheart.org]
- Clinical Practice Guidelines: Management of Dyslipidaemia 2017 (5th Edition), Malaysia. [malaysianheart.org]
- World Health Organization (WHO), Cardiovascular Diseases Fact Sheet. [who.int]
- American Heart Association, Cholesterol Resources. [heart.org], [heart.org]
- CDC, About Cholesterol & Cholesterol Myths and Facts. [cdc.gov], [cdc.gov]
